Spelen vanut verbeelding

Spelen is de kunst


Kunst om de Levenskunst

Beschouwen van theatervoorstellingen

'Op school zag ik mijn eerste stuk. Twee oude Chinezen ontmoeten elkaar na lange omzwervingen en barre klimtochten boven op een bergtop, waar ze elkaar na jaren weer in de armen sluiten. De berg was een houten ladder, van dat soort dat aan twee kanten sporten heeft. Ik begreep dat toneel echt spel was, waarbij de kijker meespeelt. Dat een ladder dankzij acteurs een berg werd, en dankzij mijzelf. Een echtere berg dan een namaakberg.'   
Judith Herzberg

Vanuit het kijken naar elkaars spel ontdekken jongeren dramatische wetmatigheden en leren ze mooie vondsten te benoemen. Dit helpt hen bij het kijken naar professioneel jeugdtheater. Jongeren leren kijken, simpelweg door veel te kijken. Naarmate ze de taal van het theater verstaan, krijgt wat ze zien, horen en beleven, méér betekenis. Theater toont werelden in beeld, klank en beweging; dat is veel meer dan enkel woorden kunnen bevatten. Als verwerking van de voorstelling kun je fragmenten laten naspelen, erop laten variëren en nabespreken.
Voorstellingen zijn erg verschillend en moeilijk te categoriseren. Ieder seizoen dient zich een nieuw aanbod aan; hieronder staan enkele globale adviezen. Met het bezoeken van een voorstelling kun je als docent verschillende bedoelingen hebben: jongeren beleven een voorstelling; begrijpen een voorstelling; bespreken een voorstelling op vormgeving. Hierna volgen vragen voor het beleven en begrijpen van een voorstelling, die je kunt stellen bij de verschillende leeftijdsgroepen.

Voor specifieke besprekingen van een eenmalige vormgeving geven we enkele tips.

Basisschool
Wat heb je gezien, waaraan zag je dat?
Waar gaat de voorstelling over? Dit is veelal de verhaallijn.
Wie waren de belangrijkste personages en waaraan merkte je dat?
Was er een overheersende sfeer in de voorstelling? Hoe kwam dat?

Onderbouw van het vo (= de vorige vragen +)
Wat zegt de voorstelling jou? Hoe waardeer je de voorstelling en waarom?
Wat was de bedoeling van de makers? Is er iets dat speciale indruk maakte?
Dit kan aangrijpingspunt zijn om ergens dieper op door te gaan.

Tweede fase van het vo (= de vorige vragen +)
Welke intenties of emoties kleurden de belangrijkste personages? Hoe werden die jou duidelijk? Wat zeggen jou de intenties of emoties?
Wat vind je van de vormgeving van het spel, de kostuums, het decor? Hoe versterken die de zeggingskracht van de voorstelling? Wat vind je van de vormgeving wat betreft licht en ge¬luid? Hoe versterken die de zeggingskracht van de voorstelling?
Waarin onderken je de visie van de regisseur? Herken je de interpretaties van een recensent en welk commentaar zou je wie (regisseur, recensent, acteur) willen geven?

Sommige vragen krijgen bij onderlinge uitwisseling in de groep een aanvullende vraag.
Hebben jullie allemaal hetzelfde in de voorstelling gezien, of zijn er verschillen?
Zijn jullie het daarover eens, onderkennen jullie de verschillen?
Zijn de andere wijzen van kijken invoelbaar en begrijpelijk? Verandert of versterkt jouw waardering onder invloed van de verschillende interpretaties van groepsleden?
Zijn hierin grote verschillen in de groep, waaruit komen die voort?
Jongeren ontdekken zodoende het verschil tussen kijken, interpreteren en associëren.

Voorbereiding
Als je van een voorstelling de specifieke vormgeving wilt bespreken, bereid je dit natuurlijk op maat ervan voor. Iedere voorstelling vraagt speciale kijkopdrachten en vragen die het bespreken verdiepen, het concreet benoemen overstijgen en terugblikken op de totale voorstelling. Vaak zijn er inleiders  te beluisteren, is er educatief materiaal ter voorbereiding of verwerking door het theatergezelschap zelf ontwikkeld.

Alternatieven: Een jeugdfilm
Als het niet mogelijk is met je groep naar een goede voorstelling te gaan, is een jeugdfilm een alternatief. Er zijn veel professionele jeugdvoorstellingen en jeugdfilms voorhanden, waarvoor de eerdere kijkopdrachten en vragen ook geschikt zijn. Het gaat om het doorvragen en verhelderen van antwoorden. Waar moeilijk iets over te zeggen is (bijvoorbeeld de bedoeling van de makers) formuleer je vermoedens. Deze kun je naar waarde schatten door ze naast opmerkingen uit recensies en interviews te leggen.

Playbacken als naspelen van een voorstellingsbeleving
Voor dramatisch inzicht zijn kijkkaarten en vragen zinvol, maar voor erkenning van de beleving is spel zinvoller. Zowel de verteller als de groepsgenoten die spelen, beleven met de toeschouwers een belangrijke moment opnieuw.

Zie: Beschouwen vanuit het spelkwintet