Spelen vanut verbeelding

Spelen is de kunst


Kunst om de Levenskunst

Klachtentheater

Vanuit het Theater der Onderdrukten  van Augusto Boal in Latijns Amerika zijn twee spelvormen ontwikkeld voor  het onderwijs. Zijn theatertechnieken werden begin jaren tachtig in Nederland geïntroduceerd.  Klachtentheater is een toepassing van beeldhouwen, een afgeleide van het standbeeldentheater van Augusto Boal.

Het meisje van wie de ouders weinig tijd voor haar hebben, vraagt twee klasgenoten of ze hen in een moeder- of vaderbeeld mag plaatsen. Zelf gaat ze er als puber bij staan. Je ziet een druk telefonerende puber die een vertrekkende moeder/vader verwijtend nakijkt.

Speltraining
Je vraagt de spelers een klacht duidelijk in beeld te zetten: waartegen protesteren ze? De speler met een klacht vraagt een medespeler, die zij in het beeld zet van de veroorzaker. De speler zelf zet zich in het beeld van degene die de dupe is. Op deze manier bieden zij verscheidene klachten aan. Men kiest er één uit, waar de hele groep mee gaat werken.
Voor de uitgekozen klacht brengt de aanklager een haalbare oplossing in beeld, zoals zij zich deze wenst. De rollen zijn dezelfde, de situatie is echter veranderd: de dader handelt anders.
   
We zien beiden in gesprek met elkaar op de bank of kokkerellend in de keuken.

Spelsituatie
Als de groep vindt dat de oplossing voor de klacht realistisch is, weet ieder duo waar ze uit moeten komen. De jongeren vormen duo’s en onderzoeken al improviserend, hoe bij de bevredigende afloop te komen. Ze gaan allemaal staan in het eerste beeld (de klacht). Wijs hen erop om zorgvuldig te zijn in details van houdingen en uitdrukkingen. Laat hen daarna uit het eerste beeld in beweging komen en een weg vinden naar het tweede beeld. Ze improviseren eerst non-verbaal een weg naar de oplossing.

Centrale onderzoeksvraag is: wie kan op welk moment de gewenste verandering inzetten? De begeleider accepteert geen fictieve of ideale oplossingen. Een ouder verandert niet vanzelf, de klachtindiener zal daarvoor moeten zorgen. Laat hen dit ontdekken door de ouder te begeleiden in consequent gedrag vanuit het eerste beeld. Nadat de bewegingslijn duidelijk is, spelen ze de improvisatie opnieuw en voegen ze tekst toe.

Realiseer je van tevoren de aanwijzingen en ondersteuningen die je hun kunt geven: hoe bemoedig je de klachtindiener, maar zeg je hem niet voor; en hoe help je de ouder rolgetrouw te spelen.  Een meer algemene beschrijving vindt je hier.

Meespeeltheater

Een andere variant van Boals werk is een eenvoudige vorm van toegepast forumspel. Forumtheater is theater waarin publiek kan inspringen en meespelen.
Dit gebeurt onverwacht, waardoor je van improviserend toneelspelen kunt spreken.

Een meespeeltheatervoorstelling start vanuit harmonie en presenteert vervolgens een negatief verloop voor de hoofdpersoon; deze gaat in de crisis ten onder.
De harmonische start maakt duidelijk wat de hoofdpersoon te verliezen heeft, waardoor je de noodzaak tot ingrijpen en meespelen oproept.

De spelers herspelen de voorstelling. In de herhaling kunnen groepsgenoten de ontwikkeling beïnvloeden en voor een positieve afwikkeling zorgen. Ze mogen op ieder moment 'stop' roepen en de rol van de verliezende hoofdpersoon overnemen.
De kijkers wisselen zo elkaar af om allerlei oplossingen die ze bedenken, te toetsen aan de gepresenteerde spelwerkelijkheid.