Spelen vanut verbeelding

Spelen is de kunst


Kunst om de Levenskunst

Spelcomposities

Een spelcompositie is:

        een compositie van dramaopdrachten
        die improviserenderwijs leidt tot een onderzoeksverhaal,
        waarbij timing van spelen, overleggen, vertonen en oefenen
        naar een climax voeren van een gezamenlijke ervaring in een                       spelwerkelijkheid.  

Ga voor uitleg van deze definitie naar Theateronderwijs

Spelcomposities vragen vooral om samenspelend te improviseren rondom een thema. Ze zijn zeer laagdrempelig voor spelers, want zij die in rol aanwezig willen zijn, storen totaal het spel niet.

Het vraagt van de begeleider theatraal inzicht en improvisatie talent om ter plekke op inbreng van de spelers adequaat te reageren.

Richtinggevende onderdelen voor een dergelijke spelcompositie 

  • Een helder en pakkend startexposé;
  • Voorgeselecteerd onderzoeksmateriaal om jongeren te laten starten, waarna de inventieve jongeren de ruimte krijgen om eigen bronnen te raadplegen;
  • Inzet van werkvormen vanuit alle disciplines, opdat ieder met alle kunstdisciplines kennismaakt maar ook wat betreft voorkeur, affiniteit, interesse tot eigen verwerking kan komen van verworven informatie binnen gerichte opdrachten;
  • Reflecterende vormen als interview, tableau, rolopbouw zijn in het begin ter oriëntatie op een thema en aan het eind evaluatief in te zetten. Op cruciale momenten midden in de compositie kan een interview een ondervraging worden, een tableau een climaxtableau en een rolopbouw een pijnlijke herinnering of vrijwillige openbaring van een geheim.
  • Tijdens het project complicaties inbrengen zoals nieuwe drijfveren, belemmeringen, culturele activiteiten en interesses van het fictief personage, om het onderzoeksproces te verlevendigen. Bijvoorbeeld: een persoonlijk dilemma, onterechte beschuldiging, uitdaging tot verweer, schier onmogelijke opgave, wantrouwen van een belofte, geloofwaardige wendingen, tijdnood, dreigbrieven, verraad;
  • Deze complicerende gegevens zo timen dat ze opklimmen in noodzaak van handelen, om parallel eraan de betrokkenheid te laten groeien.

Begeleiden van een spelcompositie

Het is de bedoeling dat de startopdracht en de globale context de jongeren een aansporing tot uitzoeken geeft. De context moet werken als een kader waarmee de begeleider de groep strakker in de teugels houdt of de teugels wat meer kan laten vieren, om jongeren de ruimte te geven inventief eigen wegen te bewandelen. Doel van het aantrekken en vieren is de deelnemers ervaringen te laten opdoen: opstijgen, van tegenwind gebruik maken om hoger te komen, genieten van duiken als een uitdaging om te willen klimmen en te komen tot een daverende overwinning. Ofwel minder beeldend en nuchter gezegd: tijdens het onderzoek dagen de opdrachten, tijdsdruk, complicaties het doorzettingsvermogen van de deelnemers uit, met alle voldoening bij de afrondende presentatie.

Meespeelmomenten vanuit verschillende rollen

Als meespelend docent beleef je het spel mee van binnenuit en besef je daardoor sterker wat de groep raakt. Hierdoor kun je in timing van acties en nieuwe opdrachten directer aansluiten bij de actie van de jongeren. Je kunt bovendien via verschillende rollen veranderen van status en functie: soms weet je het beter, ben je de autoriteit; soms ben je de rechterhand van iemand (een rol voor een speler) en help je diens plannen te realiseren; soms heb je hulp nodig of ben je zelfs hulpeloos; op andere momenten ben je niet aanwezig, waardoor de jongeren jouw personage moeten uitleggen wat er gaande is; soms speel je de advocaat van de duivel, waardoor de jongeren hun rollen meer overtuigend moeten spelen of dieper in het spelprobleem moeten duiken.
Neem altijd als principe dat jij nooit de show wilt stelen. Je speelt slechts mee op cruciale momenten. De meeste tijd organiseer en observeer je. Je overlegt met de groep en je houdt de rode draad van het verhaal helder. Probeer aan te voelen wanneer je tegenspel moet geven, je mond moet houden of als rol afwezig moet zijn, zodat de drijfveer van de spelers om overtuigd te handelen in spel, op de juiste spanning blijft.

Tips

Voor het bepalen van de meespeelmomenten vraag jij je af:
Waar is verheldering van het spel nodig? Welke rol, welk moment is daarvoor geschikt?
Wat voor spanning wil je inbrengen? Welke rol, welk moment is daarvoor geschikt?
Hoe oefent die rol druk uit op de groep?
Wat wil je de groep laten ervaren in de ontmoeting?
Hoe maak je duidelijk dat je een rol speelt op dat moment, bijvoorbeeld: Ik ben in rol als ik een hoed op of een jas aanheb; zet ik de hoed af of trek ik de jas uit, dan gaat de rol weg en spelen jullie door? Welke attributen en kleding kunnen deze rol ondersteunen?

Je kunt concrete voorbeelden aanvragen: Taste of Honey, Nepvrienden, Fame, Een boodschap uit de toekomst en Nieuws of spelcomposities die een of meerdere kunstperioden laten onderzoeken aan de hand van een spelverhaal: De Middeleeuwen, de Romantiek, de Moderne Tijd, de Massacultuur etc Eveneens kun je richtlijnen aanvragen over hoe  je een spelcompositie kunt realiseren, begeleiden of zelf ontwerpen.

update zomer 2019